|
|
|
|
|
نئچه ایل دیر کی دیلیم باغلی قالیب دیر
نئچه ایلدیر کی دیلیم باغلی قالیب دیر
شوونیست فاسلار الینده تالانیب دیر
قالماسین ظولمی ائدیب لر اونا هر گون
تحقیرین آتشینه چوخلی یانیب دیر
بو شرفلی دیلی آلچاتماغا دوشمن
آناسین دان ائله بیل فرمان آلیب دیر
ائله آلچاتدیلار تورکون دیلینی کی
بعضی لر تورکلویونی جمعده دانیب دیر
بعضی لرده دانیشیر فارسی دیلینده
اونودوبدور دیلینی یادا آتیب دیر
هله اونلار کینارا وار ائله اینسان
دیلینی تاریخینی فارسا ساتیب دیر
هر دیل اولسایدی حیاتین بیتیریدی
بو منیم دیل دی بو ظولمه دایانیب دیر
کئچدی او غملی کئچن ایللریمیزده
ایندی باخ گؤر داحا میلت اویانیب دیر
بیر خورداددا چیخان آذر ائلیمیز
دوشمنین آغزینا بیر دودمه چالیب دیر
بابکین ائولادینا ایندی دا هئشکیم
دییه بولمز کی او غیفلت ده یاتیب دیر
بیر هارای تورک دئماغینان هامی گؤردی
دوشمنین رنگی قاچیب دیر سارالیب دیر
میللتین بیرلیگی دیل ایسته ماغیندا
فارسلارین ایچره سینه قورخو سالیب دیر
بئله قورخماق بئله قاچماق گؤرسه دیر کی
کوپک اوغلو دوشمن آرتیق قوجالیب دیر
آنا یوردون ایگیدی دالدا دایانما
غلبه لحظه سینه چوخ آزالیب دیر
نه قدر صبر ائلییاق دای بیره بسدی
ایندی سن قالخ آیاغا واختی چاتیب دیر
شاعیر : تورک اوغلان |
||
|
|
|
|
|
حسن راشدي
هنوز هم هستند كساني كه پيدايش آئينهاي نوروزي را كه در ميان ملل مختلف آسيا و ديگر مناطق به مناسبت گذر از سرماي زمستان و رسيدن هواي لطيف بهاري و شكوفه دادن درختان و بارور شدن اكثر موجودات، گرامي داشته ميشود به ايرانيان ، بخصوص به پارسيان نسبت مي دهند! در حاليكه اين آيين نشأت گرفته از باورهاي توده مردم، سده هاست كه با شور وشوق خاص از سوي مردم خاور دور ، خاور نزديك، بين النهرين و ديگر جاها گرامي داشته ميشود. آيينهاي نوروزي در ميان اقوام و فرهنگهاي گوناگون مجموعه اي از آيينهاي مشترك و يا مشابه، از ديرينه روزگاران در ميان مردم ساكن در فلات ايران و سر زمينهاي همسايه دور و نزديك آن رايج بوده است و گراميداشت اين آيينها به دوراني بر ميگردد كه هنوز اقوامي كه امروزه از آنها به نام آريايي نام مي برند و گروهي از آنها پارسيان ناميده ميشوند از استپهاي جنوب سيبري به مناطق فارس نشين ايران امروزي مهاجرت نكرده بودند ! گرچه برخي، اجراي مراسم نوروزي در دربار پادشاهان هخامنشي و ساساني را دليل بر منسوبيت اين جشن به پارسيان مي دانند ولي نوروز بسيار كهن تر از زمان حاكميت پادشاهان هخامنشي و ساساني در ايران است! اجراي مراسم نوروزي در دربار پادشاهان هخامنشي و ساساني بيشتر از ويژگي عموميت و فراگيري اين جشن در ميان همه طبقات اجتمايي اقوام و ملل تحت حاكميت پادشاهان پارس در آن دوران حكايت دارد . نظير جشن نوروز ، در ميان بابليهاي ساكن بين النهرين جشني بوده است موسوم به "زاگموگ" كه در سالهاي حدود 230 پيش از ميلاد، در فصل اعتدال ربيعي، در يازده روز از اول ماه نيسان بر گزار مي شده است. اين جشن به ياد و احترام " مردوك " بت بزرگ بابليان در معبد " آزگيلا" واقع در شهر بابل برپا مي شده است. نوروز در ميان فنيقيهاي حوزه درياي مديترانه، در ميان يونان باستان، در آسياي صغير، مندائيان (سامي زبانان عراق)، جزيرة العرب، مصر و آسياي ميانه گرامي داشته مي شد. مراسم جشن نوروز در كتاب مشهور "سينوهه پزشك مخصوص فرعون " در سفر سينوهه و خدمتكار وي "كاپتا" به كشورهاي امروزي خاورميانه نيز ديده مي شود. امروزه اين جشن علاوه بر ايران در بين مردم افغانستان، جمهوريهاي آسياي ميانه، جمهوري آذربايجان و تركيه نيز بر گزار ميگردد. نوروز در ميان مردم آذربايجان جنوبي با نامهاي "تزه ايل بايرامي" ، "بايرام" ، "يئنگي ايل" با مراسم خاص جشن گرفته ميشود. اصولا مردم آذربايجان بخصوص مردم شهرهاي اردبيل، خلخال ،خياو (مشكين شهر)، گئرمي، مغانشهر (پارساآباد) ، بيلسوار و ديگر مناطق مغان از نام "نوروز" براي مراسم سال نو استفاده نمي كنند ، "بايرام " و "تزه ايل بايرامي " مشهورترين و متداولترين نام براي " نوروز " در ميان آنان است. علاوه بر جشن نوروز جشن ديگري نيز كه به "مهرگان" مشهور است و در گذشته هاي دور و در پاييز بر گزار مي شده است باز از طرف عده ايي به پارسيان نسبت داده ميشود در حالي كه اين جشن نيز مبدا و منشأ بسيار قديمي تر از بر گزاري اين جشن توسط پارسيان در ايران دارد چنانچه "منوچهري دامغاني" شاعر معروف نيمه اول قرن پنجم هجري در مسمطي مي گويد :
شاد باشيد كه جشن مهرگان آمد بانگ و آواي دراي كاروان آمد كاروان مهرگان از "خزران " آمد يا ز اقصاي بلاد "چينيان" آمد نه از اين آمد ، بل نه از ان آمد كه ز فردوس برين وز آسمان آمد....
در اين شعر "منوچهري" جشن مهرگان را بر آمده از ميان "تركان خزر" و يا از "بلاد چين" دانسته و در آخر مي گويد شايد اين جشن از بهشت برين آمده باشد! آيين نوروز و حتي مهرگان جشني به مراتب باستاني تر از حضور پارسيان در ايران بوده و مربوط به همه اقوام ساكن در آسياي دور ، آسياي ميانه ، آسياي نزديك و حتي آفريقا بوده است كه پارسيان نيز بعد از مهاجرت به ايران آنرا از بوميان ايران فرا گرفته گرامي داشتند!
27/اسفند/1386 |
||
|
|
|
|
|
مدرسه ده موعللیم یئنه دؤیدو الیمدن باجارمادیم فارسینی ایراد توتدو دیلیمدن دئدیم : آغا موعللیم وورما ، گؤینه دی الیم نه دیر آخی گوناهیم توركودور منیم دیلیم یاپیشدی قولاغیمدان دئدی : بوراخ توركونو او قالدی ائوینیزده اونوت گئتسین كؤكونو اؤیره نمه سن آب – بابا آچاجاقسان الینی كؤتك یئیه ندن سونرا اونودارسان دیلینی سنین هاران توركدور؟ آذریسن ، آذری كیم اؤیره دیبدیر سنه بئله یانلیش سؤزلری آخدی گؤزومون یاشی تیتره دی دیل – دوداغیم بئله یالان سؤزلره اینانمادی قولاغیم آنام منی اویدورماز آتام منی آللاتماز بو سؤزلرین هئچ بیری منیم عاغلیما باتماز نییه منیم آدیمی سوروشماییر اؤزومدن نییه سؤزون دوزونو اوخوماییر گؤزومدن هركس یالان دانیشسا آللاهین دوشمانیدیر من كی یالان دئمیرم بو اونون یالانیدیر لایلای دئییبدیر آنام منه بئشیكده توركو دانیشمیشیق هامیمیز ائوده – ائشیكده توركو نه دن گرك یازمایاق دیلیمیزی كیتابا ؟ مدرسه ده نه اوچون گلمه یك بیز حئسابا؟ هئچ عاغلیما سیغماییر نه دیر بونون جاوابی سو یئرینه اوخویام مدرسه میزده آبی یقین كؤتك یئمزدیم اوخوسایدیم دیلیمی گؤینه رتیدن سیخمازدیم قولتوغوما الیمی قوی بؤیویوم بیر اؤزوم اولاجاغام موعللیم اوندا چوخ ایش گؤره جك بو گون گؤینه ین الیم كیلاسیمدان گله جك ائلیمیزین اؤز سسی اولاجاقدیر او زامان توركون ده مدرسه سی |
||
|
|
|
|
|
کورپه واقتیندا آنام سو منه اورگتدی نه آب
|
||
|
|
|
|
|
داغلار داریخیب داغلار داریخیب بیتمه ده دیر صبر و قراری گئتمیشدی باشیندان او کئچن شان و وقاری یوخدور نه کوراوغلو باغیرا الده قیلینجی دیرچلده یئنه چنلی اولان بئللری باری قان آغلاییر ایللردی بو سولطان ساوالاندا بابک دییه سسلیر اتیینده قالالاری چیخ لاپ قوجامان داغلارا اود یوردونا بیر با اودلار کوز اولوب کوزده گئدبر سونمه یه ساری قیر آتلا بوز آتدیر دولانیر چوللری ارسیز هاردا دلی لر, یوخسا کسیلمیشدی قاتاری دئوران ائله دونموش بو دومانلی چول ایچینده ترس آخمادادیر ایندیده چایلاری ایش بویله سه گوزلر اوماجاقدیر ساوالاندان سوسموشدو ندن آتماییر ایللردی داماری؟ ائللرده سالیب فیرتینا, قوپدورماسا طوفان گوزدن دوشو قالخیزسا باش اونداندا یوخاری آنجاق ساوالان بللی دی بونلارلا یئنیلمز آختارسا تاپار ایشلرین هر جوردور آشاری اود یاغدیراجاقدیر یئنه الونده- سهنده چیرتلار بئله دیر, قورقانین هر یئرده یاناری های دان اویانیب داغلار اگر سس سسه وئرسه ساغلاملاشاجاق باشداکی قانلارین آتاری یاز گلمه ده, داش باغرینی گوللر یاراجاقدیر «لئیسان» یاغاجاق یوردووو آنجاق او سوواری
مدرنیته قورخماق داها لازیم دگیلی یرتیجیلاردان اورکوب چکینک بیز جوت آیاق قورقیجیلاردان اورماندا گئدیب توش اولاسان آسلانا بیردن توخ اولسا قارین, دورمایاجاق یاتدیغی یئردن قوزغون کی بیز اینسانلار آرا هئچ بینیلمیر قوندوقجا لئشه دویدو قارین دای یییه بیلمیر آیدین گوزوموز گورنلر ائتمیش بشرییت قوزقونلار اوزون آغ ائلمیش بو مدنییت اینسانلارا باخ! اینسان اتیندن دویا بیلمیر کاش تکجه اتین, وارلیغینا گوز یوما بیلمیر واه-واه بو بشر بیر, بیرینه بیر سولوک اولموش توحین سولوکه, تکجه او میردار قانی سورموش هر نه ایره لی گئتدی بشر ییرتیجیلاشدی تاپدیقجا مدرنیته یه ال, دیش ایتی لشدی کئچدیکجه قیلینج عصری آتملار ایشه دوشدو بیر بمبلا گوردوز بی شهر لئش-لئشه دوشدو بونلار هامیسی تای باشیلاردان ایشه گئشدی یا گوجله, یا اویدورما ایله دار ایپین ائشدی ایندی سه اویونجاق اولوب اللرده بیزیم خلق بیر ایپ اوجو مین الده, سیخیرلار دارالیب حلق بیر یاندا آزادلیق دییه هئیکل ده قورورلار بیر یاندا ائلیندن دییه نه قارشی دورورلار حیوانلارا درنک قوراراق آرخا چیخیرلار اینسانلاری یوخسول ائدیب آجداندا ییخیرلار هم نعله دووور همده میخا بو بشرییت بیلمم بو مدرنیته دی یا بیر بدوییت «لئیسانلی» گوزون آچ یئنه گز جومله جاهانی یوکسسک سسیلن سسله بو ظولمون کوکو هانی عباس لیسانی«لئیسانلی» |
||
|
|
|
|
|
من كيمم؟
من كيمم ؟ 1- من توركم ؟ يا كي بير فارسام ؟ 2- من ايرانلييام ؟ يا كي آذربايجانليام ؟ يا كي آذرييم؟ منيم هويتيم نه دير ؟ يونلار بير بحثلردي كي شايد بير آذربايجانلي بعضي سوزلري ائشيدنده اوزونده سوروشور. نيه كي : من اير بير توركم نيه اوز ديليمده يازيب اوخماقي بيلميرم؟ من اير بير توركم نيه منيم اوچون بير درسليك ده يوخدور كي مدرسه لريميزده اوخونا ؟ من اير بير توركم نيه منيم اوز ديليمده دانيشان بير تلويزيون كانالي دايمي وئرليشي يوخدور ؟ من اير بير توركم نيه بير گوندليك گازته منيم ديليمده اوز اولكمده يوخدور اونو اوخويام؟ من اير بير توركم نيه هر اينسان كيمي اوز تاريخيمي و ادبياتيمي بيلمگه حقيم يوخدور؟ ... بلكه ده كي بير فارسام اوزوم بيلميرم اما : من اير بير فارسام آنام و آتام نيه فارسجا بيلميرلر ؟ من اير بير فارسام نيه فارسلار من دانيشاندا باشا دوشمورلر ؟ من اير بير فارسام فارس تاريخ ادبياتيندا منيمده ديليمده اولان بير شعرلر و اونلارين شاعرلري فضولي و علي اقا واحيد و ... بيرآدلارآپاريلمير؟ من اير بير فارسام نيه منيم سويوم و چوركيمه اونلار آب و نان ديللر؟ ... بونلارا دوز جاوابي يالنيز بير آنا و آتالار وئره بيللر بيرده تاريخ كي بونلاري تك تك اثبات ائديب. سووالاريمين ايكنجي حيسسه سينده سوروشماليام كي : من بير ايرانلييام مي؟ من اير بير ايرانلييام نيه منه آذري دييللر همن بو ايرانليلار ؟ من اير بير ايرانلييام ايرانليلارين هاميسيني پارس تانييللار حال بو كي من پارس دييلم؟ من اير بير ايرانلييام نيه منيم اولكم ايرانين ديگر اولكه لرينن فرقي لي دير ؟ من اير بير ايرانلييام نيه بو اولكه ده هئچ بير ينيلشمه لردن، صنعتدن، ايرلي لشمدن خبر يوخدور ؟ من اير بير ايرانلييام نيه به بو بويوك ايراندا هر هارا گئدسمده اوردا مني اوزگه بيليللر؟ ... بلكه ده من بير آذربايجانليام؟ گورك منيم ديليم توركودور يا فارسي؟ آنام آتام هانچي ديله دانيشير ؟ آنادان اولوپ بويودوغوم توپراغين آدي نه دير؟ منيم اولكمده اولان تاريخي مكانلار كيمين ديلر ؟ بير قيسساجا ساده بير سوزلرله بونلارا جاواب وئريم : من ديليم توركو دور نيه كي توركلرله دانيشيپ باشا توشورم اونلار دامني . اما فارس ديليني بيلم اوچون درسليكلرده اوره نمم گركير. فارسلاردا مني هئچ باشا دوشه بيلمير لر. بو ديليمه ده افتخار ائديرم ( توركون ديلي تك سئوگيلي ايستكلي ديل اولماز اوزگه ديله قاتسان بو اصيل ديل اصيل اولماز). اما بو ديليم بير اويونا دوشوب اودا بو كي قدرت صاحيبلري البته دوشونجه سيزليقلريندن بو ديلي از مه گه چاليشيپلار و هله باشا دوشمويوبلر كي بئله بير اصيل ديل اولن دييل.حتي اير درسليكي ميز تلويزيونوموز گازئته ميز ده قويماسالار اولا بئله بير دولو ادبيات واولمز ديل ارادان گئدن دييل. اير حق وئرمه سه لرده من اوز تاريخيمي اوخويوب يازيب ، بيلم و بيلديره م منيم تاريخدكي ادلي اينسانلاريم اولن دييل و تاريخ شاه اسماعييل ، شاه عاباس امير كبير ، ستارخان ، شيخ محمد خياباني ، باقرخان ، بازرگان كيمي سياسي اينسانلاري و ابوريحان بيروني ، ابو علي سينا ، ابو نصر فارابي ، خاقاني ، نظامي ، مولوي ، شمس ، فضولي ، پروين ، استاد شهريار، صائب، علامه طباطبايي ، علامه جعفري ، علامه اميني و ايراندا بوتون بير مستقيل دولتلري تشكيل وئرن توركلري اونودا بيلمز نيه كي اوندا گرك ايرانين اولان ايفتيخارلارين يوزده 70 يا 80 ديني بيز اونوداق . منيم آنام آتام اوزگه ديلي بيلمير لر فارس بيزيم دولتين ميلي ديلي دير اما تورك بيزيم آنا ديليميز دير بيزيم آتا آنالاريميزين چوخ فارسجا بيلمير لر فارسلارين هاميسيدا توركو بيلمير لر. چون كي من فارس دييلم و فارسدا تورك دييل. فارسلارين ادبياتيندا بيزيم ادبياتچيلار چوخلو زحمتلر چكيبلر و اثرلر ياراديبلار مينلر جه سايا بيلريك ( اوسكي اينسانلارين يازديقلاري بونا كفايت ائدر) اما بير فارسي گوره بيلمزسيز كي تورك ديلينه بير ادليملار آتيب و اثر يازيميش اولا. ايران ادبياتيدا دييلن بير ادبيات بونلار يازان دييل نيه كي ايرانين ادبيياتيندا فارسيدان سونرا توركو و عربي و كوردو و اوزگه ديللرده ده يارانميش ادبيات واردير . پس ايران اديندا بير ادبيات يازيلسا گركدير نئچه ديلدن كي بو جغرافيايي بولومده اثر لر يارانيب و قاليب لار يازيلسن . منه بير عده آداملار آذري دييللر قوي دئسينلر آذري آذربايجان يئرينده اولان اينسلار اولسا من اما بعضي لرين سوزو كيمي آذري فارس ديلندن توتولان بير ديل اولسا او من دييلم اونا گرك ينيدن بير اينسنلار ياراتميش اولالار . پارس سوزو بير قومون ادي دير من ايسه توركم ايرانلي دئسه لر ايرانليام و ايرانين آذربايجانيندانام بيله دئمك اولار كي يورد باخيميندان من ايران آذربايجانليسي اولورام و ديل باخيميندان من ايران توركو اولورام . آذربايجان ايرانين بير چوخ بولومو اولسادا ايران سياستمدارلاري رضا خان زامانيندان بو بولومون غيرتلي و زور ايسته مين اينسانلاري اولماق اوچون و ديلينين ياساق الماقي و قونشو اولكه لرين تورك اولماسيندا زامان بويو بو قوخولاري اولوب كي بو بولوم ايراندان ايريلا بيلراما دوشونمويوب كي بو اينسانلار ايراني اوزلرينين بيليبلر و ايراني قوروماق اوچون چوخلر قانلار و جانلار وئريب ئو آليبلار . بو دوشونمز اينسانلار آذربايجان زامان بويو ايري گوزله باخيبلار و قويمايبلار بو را كي تمدونون و يئنيلشمه گين و ايرلي لشمه گين يئريدي چونكي بوللو الله وئرگيسي نعمتلري بوللو سويو گوزل و حاصيللي توپراقي و يئر معدنلري و فيكيرلي و عاغيللي اينسانلاري و ياخشي جغرافي موقعيتي اولان و اوروپايا ياخين يول اولان اورتا اسيا ايله و چوخلو اولكلر له بير ديلي اولان بير بولومويدو اوز حديجه ايرلي وگئديب دونادا يني يئر دوتوب ايرانين اديني بويوده بو بولومو زامان بويو دالي و فقير ساخلايبلار ايراني آمار مركزينده چيخان بير معلوماتا باخساق گوره ريك كي ايراندا لاب آز عاييدلي اولان بولوم آذربايجاندير او معلوماتا گورا دوغو آذربايجان يوزده 22 (22%) باتي آذربايجان يوزده 48 (48%) اردبيل يوزده43(43%) و زنجان يوزده 41(41%) باشليق عاييدي اوزگه بولوملره گورا آشاغيدير. ايراندا هر دولت كي ايسته سه بو ميللت داها دا بو حكومته داياق اولا اونون باشي اوجاليغينا چاليشا گرك بو تورك ميللتي ايله ياخشي يا ناشا و اونلار قانوني حقلريني تيزليكه اونلارا وئره تا اونلاردا بو دولته و حكومته اينانالار. من بير ايران توركو و ايران آذربايجانيندا ياشيان آدلي سانلي و ايرانا بويوك آدلار قازانان بير توركم نه فارسام نده پارس. |
||
|
|
|
|
|
قیروو آیین ۲۲ سی (۲۲ آبان) لیلا خاینم
گؤزللر مارالی نین آد گونو دو...
لیلا جان
آرزو ائدیرم کی ، بو گون آرزولادیغین بوتون آرزولارین گئرچک لشسین...
گلجه یی دوزلدن هر یئنی گون ،بیر اوولکیندن داها گؤزل، ایستکلرینه اویغون
و سنی خوشبخت ائده جک شکیلده اولسون! یانیندا دئیلم آما قلبیمین ان
درین یئرینده بو گونو سنینله کئچیریرم. آد گونون موبارک
آرزوم بودور هر گونون، هر آنین ، بایرام اولسون، بایراملارین بیر بیریندن شن اولسون |
||
|
|
|
|
|
آذربایجان
اوز یاشادیق یوردوما من جانیمی قوربان دئمیشم چپ باخانی اُولکه مه من ایت کیمی شیطان دئمیشم بابکینی ، شهریاری ، ستارخانی ، باقیرخانی پهلوان اُوغلانلارینی شیر کیمی سولطان دئمیشم داغلارینی ، باغلارینی ، گوزل خزر دریاسینی آراز کیمی چای لارینی روضه رضوان دئمیشم اوز آنا یوردومدا بوگون ئوزگه دیلی دیلده گزیر بو یئر گولوستان دی ولی من اونا زیندان دئمیشم گلین بوگون بیز اویاناخ دوشمن لرینن ساواشاخ باخ گؤر نه گون اویانماغی بو درده درمان دئمیشم تبریزینی ، زنجانینی ، اورمیه نی ، اردبیلی بو اُولکه نین هر یئری وار ، آذربایجان دئمیشم |
||
|
|
|
|
|
دلی چایلارین آخاری سولارین سسیندن بللی من کئچدیم سن کئچنمدین تورپاغیم هی!!! سرین کور قویو دیبینده دردی اؤزوندن بلی دلی سی آغی لی کیمی آغیللی سی دلی کیمی میللتیم هی!!! تورپاغ آلتدا کؤزو قالان اوجاق کولوندن بلی قورخاغی قاچماغیندان ایگیدی اؤلوموندن بللی یوردو تالان اولانیم ایندی حسرت له قول بویون اولاییم قورد تک اولاییم میللتیم هی!!! مملکتیم هی!!!
|
||
|
|
|
|
|
ئوزگه دیله یازمارام نازلی شیرین دیل واریم ، ئوزگه دیله یازمارام دوغراسالاردا منی اُوز دیلیمی آتمارام جنتی وئرسز منه ، دونیانی ساتساز منه من آنامین ناز دیلین باشقا دیله ساتمارام شهریاریم دوز دییب قاتما دیلین دیللره من بو گوزل تورک دیلین آیری دیله قاتمارام باخ بو دیلین سایه سی ، گزدی آدیم دیللره اولماسا گر بو دیلیم هئچ یئره من چاتمارام اوندا کی من اولموشم قورلایین اوز یوردوما چون بودور عادت منیم ئوزگه یئره یاتمارام قبریمین اوستونده سیز تورکی بو شعری یازین اوز دیلیمی آتمارام ، باشقا دیله ساتمارام |
||